Kişilik Özellikleri, Mesleki Eğilimler, Muhakeme Yeteneği ve Sorun Tarama Ölçümlerinde Yeni Bir Yaklaşım: 16 PF Kim?

Kişilik, birini başkalarından farklı kılan düşünce, duygu ve davranış özelliklerinin tümüne verilen addır. Ergenlik ve genç yetişkinlik dönemi de kişiliklerin henüz değişmekte, gelişmekte olduğu ve buna ek olarak kişilik özelliklerinin öğrenilmeye başlandığı bir dönemdir. Ergenlikten önceki gelişim dönemlerinde çocuklar kişilik özelliklerini sadece başkalarıyla ilişkilerini kullanarak fark ederlerken, ergenlikle birlikte daha önce fark ettikleri bu özellikleri artık kendileriyle ilgili bilgiler olarak öğrenmeye başlarlar ve kendilerini bu bilgileri kullanarak tanımlamaya başlarlar. Dolayısıyla kişilik özelliklerini, eğilimleri, güçlü ve geliştirilebilir yanları keşfedip uygun alanlara yönelmek isteniyorsa, bu işin en verimli olması beklenen gelişim dönemlerinin ergenlik ve genç yetişkinlik olduğu söylenebilir.

Ergenlik ve genç yetişkinlik dönemi, çok önemli kararların alındığı bir dönemdir.

Gençler, 15-16 yaşlarından itibaren çalışacakları alanları seçmeye başlıyorlar. Önce lisedeki program seçimleri, daha sonra dershanelerdeki program seçimleri, üniversite sınavlarından sonra yaptıkları bölüm seçimleri ve en sonunda seçtikleri bölümlerde okurken yaptıkları bölüm değişiklikleri veya okudukları disiplinde uzmanlaşabilmek için yapılan alt-alan seçimleri insanı hayat boyu etkileyecek olan seçimler.

Kişinin geleceğini belirleyen bu seçimlerde önemli olan gençlerin kişilik özelliklerinin, becerilerinin, ilgilerinin ve bunlara etki edebilecek önemli sorunlarının farkında olmalarıdır. Ayrıca gençlere yardımcı olacak olan danışmanların, terapistlerin ve ebeveynlerin de hem onlara uygun şekilde yaklaşabilmeleri hem de onları doğru yönlendirebilmek için, sözü edilen boyutlarda onlarla ilgili doğru bilgiler edinebilmeleri gerekir.

Bütün bu ihtiyaçları göz önünde bulunduran Davranış Bilimleri Enstitüsü,
16 PF Kişilik ve Meslek Yönlendirme Envanteri (16 PF Kim) adlı bir envanteri yurtdışından getirerek Türkiye’ye adaptasyonunu gerçekleştirdi. 16 PF Kim, Türkiye’de kullanıma giren ve tercih nedeni olabilecek özelliklere sahip bir envanter: 16 PF Kim ile ilgili bilimsel ve istatistiksel çalışmalar, büyük bir titizlikle, Türkiye genelinde özel ve devlet okullarından rasgele seçilmiş (random selection) 818 kişilik bir örneklem üzerinde çalışılarak yapıldı. Ölçeğin yaş aralığı 11-22 olduğu için, çocuk, ergen ve genç yetişkinlerin gelişim aşamaları açısından en kritik yaşlarında, onlara ve onlarla birlikte çalışan profesyonellere gelişimlerine yardımcı olma ve onları kendileri için en doğru olan yöne yönlendirme konusunda olmazsa olmaz bilgiler sağlıyor. Bilgi verdiği alanlar, kişiliğin kendisi gibi, birbirleriyle bağlantılı ve çeşitli olduğu için, ölçek çok kullanışlı bir hale geliyor.

162 maddeden (135 kişilik ile ilgili madde, 12 yetenekle ilgili madde, 15 mesleki etkinlikle ilgili madde) oluşan 16 PF Kim Kişilik ve Meslek Yönlendirme Envanteri, www.dbe-online.com üzerinden uygulanabiliyor. Uygulama sonrasında DBE Davranış Bilimleri Enstitüsü, kişilere ve profesyonellere ayrıntılı raporlar hazırlıyor. Envanter sonuçlarına göre kişiye, okul danışmanına ve klinisyene yönelik olarak hazırlanan raporlar, aşağıdaki alanlarda bilgi veriyor:

1. Kişilik Özellikleri: Kişinin kişilik tarzı hakkında ayrıntılı bilgi verilir ve böylece uzman, kişiye yaklaşımını belirleyebilir.
• 16 Temel Kişilik Özelliği: Sıcakkanlılık, Problem Çözme, Strese Tolerans, Baskınlık, Canlılık, Kurallara Bağlılık, Sosyal Girişkenlik, Duyarlılık, İhtiyatlılık, Soyuta Odaklılık, Ketumluk, Kendini Sorgulama, Değişimlere Açıklık, Kendine Yeterlilik, Mükemmeliyetçilik ve Gerginlik.
• 5 Genel Kişilik Eğilimi: Dışadönüklük, Endişe Düzeyi, Gerçekçilik, Bağımsızlık ve Otokontrol.

2. Problem Çözme: Genel muhakeme yeteneği ölçülür.

3. Mesleki Etkinlik Tercihleri: Özellikle kariyer yönlendirme/seçimi konusunda önemlidir. Kişi mesleki etkinlik tercihlerini 0 ile 5 arasında değişen puanlara göre belirler. Bu alanlar şunlardır: Araştırmacı, Sanatçı, Sosyal, Girişimci, Gerçekçi ve Geleneksel.

4. Yaşanan Zorluklar: Bu bölüm, isteğe bağlı olarak uygulanır. Kişinin yaşayabileceği zorluklarla ilgili bilgi verir. Bu bölümde kullanılan ölçekler şunlardır:
• Rahatsızlık Veren Yönler: Cesaretin Kırılması, Endişe, Beden İmgesi.
• Problem Çıkartma Eğilimi: Öfke ve Kızgınlık, Otorite ile Sorunlar, Alkol veya Madde
• Zorlukların Yaşandığı Ortamlar: Ev ve Okul
• Başa çıkma: Problem çözme yöntemi ile başa çıkma, sosyal çevreden faydalanarak başa çıkma, kişisel değerlerden faydalanarak başa çıkma, tutum değişikliği ile başa çıkma.

Bu dört bölümün yanı sıra, raporda Öngörülen Başarı/Not Ortalaması Aralığı da yer almaktadır. Başarı/Not Ortalaması Aralığı başarıyı etkileyen faktörler belirlenerek Türk Kültürü için özel olarak hesaplanmaktadır. Başarı/Not Ortalaması Aralığı, birey öğrenci ise okuldaki genel başarı durumuna karşılık gelmektedir.

Raporda, gencin envanteri uygularken kendini olduğundan farklı göstermeye çalışıp çalışmadığı (Farklı Görünme Eğilimi), hangi soruları yanıtlamadığı ya da yanıtlamaktan kaçındığı (Eksik Cevaplar) gibi konular gün ışığına çıkarken gencin hangi konularda kendini çok da iyi tanıyamadığı ya da kararsız kaldığı da gözlemlenebilmektedir.

DBE Davranış Bilimleri Enstitüsü , ölçekle Kişilik ve Meslek Yönlendirme Raporu’nu dışında, gerekli görüldüğü durumda, daha çok klinik amaçlı olan Psikolojik Raporu’nun doğru yorumlanabilmesi, gerekli müdahalelerin tespit edilip başlatılması için kurum bünyesinde çalışan eğitimli klinisyenleri devreye sokuyor. Dolayısıyla, raporun değerlendirmesinin profesyonel olarak yapıldığından emin olunabiliyor.

16 PF Kim Kişilik ve Meslek Yönlendirme Envanteri ne işe yarıyor?

16 PF Kim’in sonuçları, aşağıda belirtilen alanlarda envanterin uygulandığı gençlere, anne-babalara ve profesyonellere yardımcı oluyor.

11-22 Yaş arasındaki gençlerin;
• Kendilerini tanımaları, özellikleri hakkında farkındalık kazanmaları,
• Kendilerine uygun alanlı, mesleği ve işi seçmeleri,
• İlişkilerinde başarılı veya başarısız olma nedenlerinin farkına varmaları.

Anne-Babaların;
• Çocuklarını daha iyi tanımaları ve dolayısıyla bilinmeyen sorunların büyümesine engel olmaları,
• Çocuklarını kariyer planlaması (meslek seçimi) ile ilgili yönlendiriyorlarsa, konuyla ilgili sağlam verilere sahip olmaları,
• Ergenlik ve genç yetişkinlik dönemi sorunları ile başa çıkabilme imkanı.
Öğretmenlerin ve üniversite hocalarının;
• Öğrencilerin zihinsel süreçlerini tanıma ve uygun öğrenme metotlarını belirlemeleri
• Öğrencilerin akademik başarı potansiyelini öğrenebilme imkanına sahip olmaları ve böylece potansiyeli sonuna kadar değerlendirebilmeleri.

Danışman/Terapistler;
• Danışan gençlerle uygun yardım ve ilişki kurma metodunu belirlemeleri,
• Danışan gençlerin kariyer planlamasına yardımcı olabilmeleri.
Ağaç gerçekten yaşken eğiliyor ya da ağacı yaşken eğmek daha kolay oluyor. Dolayısıyla, gençlerin gelişimi ve eğitimi gibi çok önemli konularda bilinçli olmak, onların kendilerini iyi ve doğru tanımalarını sağlamak ve yönlendirmek, daha sonraki yıllarda hayatın her yönünden kazanımlarını arttırmak için en isabetli stratejidir. Bunun gibi önemli ve merkezi bir konuda, hem gençlerin, hem ebeveynlerin, hem de eğitim sektöründe çalışanların dikkat etmeleri gereken nokta, kullanılan araçların, hele hele psikolojik ölçüm araçlarının, bilimsel kriterlere uygun olarak geliştirildiğinden, uygulandığından ve değerlendirildiğinden emin olmalarıdır. Bazı kurumlarda çalışanların, sadece gözlemlere dayanarak ve öznel olarak önemli buldukları konuları vurgulayarak geliştirdikleri ölçüm araçları var. Bunlardan elde edilen ve hatalı olma olasılıkları çok yüksek olan verileri, gençlerin gelecekleriyle ilgili kararları alırken kullanmak büyük bir risk taşıyor. Sizce de bu kadar önemli bir konuda bu tür riskleri ortadan kaldırmamız gerekmez mi?