Davranış Bilimleri Enstitüsü kuruluşu ve faaliyetleri hakkında bizi bilgilendirir misiniz?
DBE Davranış Bilimleri Enstitüsü, 1985 yılında Psikolog Emre Konuk tarafından kuruldu. Bireylere ve kurumlara psikoloji disiplini çerçevesinde hizmet veren, araştırmalar yapan, sistem kuran ve eğitim programları oluşturan bir danışmanlık merkeziyiz. DBE olarak, bireylerin, çiftlerin, ailelerin ve kurumların verimli, başarılı ve daha mutlu bir yaşam için hedeflediği değişim süreçlerine bilimsel temelli, hızlı ve uygulanabilir çözümler üreterek destek sağlamayı amaçlıyoruz.

Ne tür konularda danışmanlık hizmetleri veriyorsunuz?
Kurumsal Danışmanlık ve Psikolojik Danışmanlık olmak üzere iki ana alanda danışmanlık hizmeti veriyoruz.

Kurumsal Danışmanlık Merkezinde, pek çok farklı sektörde, bir çok kurum ve kuruluşa, İnsan Kaynakları Yönetimi çerçevesinde, insan faktörüne odaklanan değişim stratejileri geliştirilmesinde danışmanlık ve bunların uygulanmasında destek hizmetleri veriyoruz. Hizmetlerimiz arasında kurumların, personel seçim süreçlerinin yapılandırılması ve mevcut çalışanlarının değerlendirilmesi amacıyla, yetkinlik modellemenin, kişilik envanterlerinin, yetenek ve bilgi testleri, Değerlendirme Merkezi uygulamaları gibi çalışmaların geliştirildiği ve uygulandığı Ölçme ve Değerlendirme Danışmanlığının yanısıra, niteliksel ve niceliksel araştırma teknikleriyle veri toplayarak kurum çalışanlarının veya müşterilerin, çeşitli alanlardaki algılarının, görüşlerinin, düşüncelerinin değerlendirildiği Kurumsal Araştırma ve Analiz Çalışmaları ve Bireysel veya Kurumsal Gelişim Programları yer alıyor.

Psikolojik Danışmanlık Hizmetlerinde ise çocuk, genç, yetişkin, çift ve ailelerin başarılı ve daha mutlu bir yaşam için hedefledikleri değişim süreçlerine destek vermek amacıyla kısa sürede sonuç alınabilecek, çözüme odaklı terapi yaklaşımlarını uyguluyoruz. Bireysel terapi, grup terapisi, aile terapisi, çift ve evlilik terapisi, çocuk terapisi uyguladığımız tarapi yaklaşımlarından size verebileceğim birkaç örnek.

Eleman seçimi konusunda psikolojik testlerin kullanımının önemi ve temel amacı nedir? Kimlere bu testleri uyguluyorsunuz?
Eleman seçiminde psikometrik testlerin uygulanmasının temel amacı kurumun beklentilerine, ihtiyaçlarına ve yetkinliklerine en uygun kişilerin objektif değerlendirmeler sonucu en kısa zamanda belirlenebilmesidir. Bu konuda kurumlara verdiğimiz danışmanlık hizmeti, kurumların işe alım süreçlerinin yapılandırılmasını, işe alınacak kişilerin ve mevcut çalışanların değerlendirilmesini içeriyor. Bu amaçla hem kurumlara başvuran adaylara, hem de kurumun mevcut çalışanlarına bu testleri uyguluyoruz.

Bu testlerin kurumlara ve bireylere sağlamış oldukları faydalar nelerdir?
Psikometrik test uygulamalarının kurumlara sağladığı faydaların en önemlilerinden biri, şüphesiz, eleman seçiminde standart ve objektif eleme yapılmasını sağlayarak, seçim sürecinin verimliliğini ve geçerliliğini yükseltmek ve tabi ki kullanılan objektif ölçme ve değerlendirme yöntemleriyle pozisyona uygun adayların seçilerek eleman devir hızının düşürülmesini sağlamak, buna bağlı maliyetleri düşürmektir. Kurumun performansının bireylerin performansına bağlı olduğunu düşünürsek, işi yapacak kişinin o işin gerektirdiği bilgi, yetenek ve kişilik özelliklerine sahip olması ve bunu belirleyecek psikometrik test uygulamaları giderek daha çok önem kazanmaktadır. Araştırmalar, işin gerektirdiği bilgi, yetenek ve kişilik özelliklerine sahip bireylerin işlerinde daha verimli ve mutlu olduklarını ve yüksek performans gösterdiklerini ortaya koymaktadır.

Ölçme ve Değerlendirme hizmetinde kullanılan araçlar nelerdir? Kısaca açıklarmısınız?
Ölçme ve değerlendirme hizmetinde yetenek ve bilgi testleri ile, kişilik ve yetkinlik envanterlerinden faydalanıyoruz. Bunların bir kısmı Davranış Bilimleri Enstitüsü'nde geliştirilen, bir kısmı ise dünyada kullanımı yaygın olan ve DBE tarafından Türk kültürüne adapte edilmiş ürünler. Genel yetenek, spesifik yetenek, ingilizce ve genel kültür gibi testlerin ve kişilik envanterlerinin yanısıra kişilerin belirli bir pozisyona uygunluklarını kuruma özgü vakalar üzerinden belirlemeyi amaçlayan, bireyler ve grup bazında uygulamalardan oluşan vaka çalışmaları da ölçme ve değerlendirme hizmet alanımız içerisinde yer alıyor. Tüm bu araçların uygulanma süreçleri kurumların ihtiyaçlarına göre yapılandırıyoruz.

Psikometrik Analizler ve Test Uygulama Modelleri nedir ve aşamaları nelerdir? Psikometrik Testler nelerden oluşmaktadır?
DBE'de uygulanan psikometrik testler, yetenek testleri, bilgi testleri ve kişilik envanterlerinden oluşmaktadır. Psikometrik analizler ise, bu test ve envanterlerin geçerlilik ve güvenilirlik çalışmalarının yapılmasını içerir. Geçerlilik Çalışması, bir kurumda uygulanan testlerin ve envanterlerin o kurumda kullanılma amaçları doğrultusunda verimli olup olmadıklarının araştırılmasını içerir. Güvenilirlik Çalışması ise testin ya da envanterin, ölçtüğü özelliği içsel şartlardan veya dışsal şartlardan etkilenmeden hep aynı şekilde ölçmesini ifade eder. Bir psikometrik testi uygulamaya karar vermeden önce, bu analizlerin yapılması gerekmektedir. Test ve envanterlerin uygulama ve değerlendirme süreçleri kurumların isteklerine ve ihtiyaçlarına göre yapılandırılabilmektedir. Uygulama ve değerlendirmeler geleneksel yöntemlerle toplu veya bireysel olarak yapılabildiği gibi, operasyonel maliyet ve zamandan tasarruf sağlayan DBE Online Testing sistemi ile internet üzerinden de gerçekleştirilebilmektedir.

Psikojik Testlerde etik kurallar var mıdır? Varsa nelerdir?
Psikometrik testlerin özellikle yabancı kaynaklı standardizasyonu ve adaptasyonu yapılmamış testlerin kullanımında dikkat edilmesi gereken noktalardan biri, testin hangi amaca hizmet edeceğini bilerek kullanmaktır. Uygulanacak test, ölçmeyi amaçladığı özelliği ya da niteliği ölçebilmeli ve ölçtüğü özelliği içsel şartlardan veya dışsal şartlardan etkilenmeden hep aynı şekilde ölçebilmeli. DBE olarak bir başka ülkenin kültürüne göre hazırlanmış, o kültürün norm değerlerini içeren bir testi, kendi ülkemizin kültürüne adapte etmeden kesinlikle kullanmıyoruz. Testlerin uygulanması açısından baktığımızda ise, testin standart ortamlarda uygulanması ve testi uygulayan kişilerin bu konuda bilgi ve deneyim sahibi olması dikkat edilmesi gereken bir diğer nokta.

Psikolojik test geliştirmede ve bir kültürde geliştirilen testi başka bir kültürde kullanıma hazir hale getirmede dilin ne gibi fonksiyonu vardır?
Bir kültürde geliştirilen psikometrik bir testin başka bir kültürde kullanılabilmesi konusunda en kritik noktalardan biri şüphesiz dilin kullanımı. Yapılan çevirinin birebir değil, kültürler arası farkları gözünde bulundurularak yapılması ve çevirinin kültüre göre adapte edilmesi gerekiyor. Dilin önemi burada kültürü yansıtmasıyla, çelişkiye ve kavram kargaşasına yer vermeyecek açıklıkta kullanılmasıyla ortaya çıkıyor.

Türkiye'de kullanılan psikolojik testler nelerdir? Enstitünüzün dışında bu tür testleri uygulayan merkezler var mıdır? Yurtdışı uygulamalrı ile aramızdaki farklar nelerdir?
Türkiye'de psikometrik testlerin kullanımı, artan ihtiyaçla birlikte giderek yaygınlaşmakta. Bu sebepten dolayı da bu tür testleri uygulayan merkezlerin sayısında da bir artış sözkonusu. Bizler, Davranış Bilimleri Enstitüsü olarak psikometrik testlerle ilgili uluslararası en son gelişmeleri takip ediyoruz. Bunun yanısıra dünyanın önde gelen kuruluşları ile işbirliği yaparak en uygun ölçme ve değerlendirme araçlarını araştırıp uyguluyoruz. Örnek vermek gerekirse, DBE, 1988 yılından itibaren, 16PF Kişilik Envanteri'ni Türkiye'de uygulamaya başlayarak IPAT ile olan işortaklığını başlatmış, 1992 yılından beri, 16PF Kişilik Envanteri'nin Türkiye'deki kullanım haklarına sahip olan tek kurum ve IPAT'ın ülkemizdeki tek temsilcisi olma ünvanını kazanmıştır.

Psikometrik testler ve uygulamaları konusunda batı ile aramızda farklara gelince... Elbette ki farklar var. Test ve envanterlerin kullanım alanlarındaki çeşitliliği açısından bakarsak, Türkiye'de geliştirilen test ve envanterler oldukça sınırlı. Mevcut test ve envanterler, her derde deva misali, her türlü pozisyonda, eleman seçimi, eğitim, terfi ve benzeri birçok amaçla kullanılabiliyor. Kurumlar ise, daha spesifik iş gruplarına yönelik uygulanacak (örneğin satış, bilgi işlem, güvenlik vb.) testlere ve envanterlere ihtiyaç duymakta. Batıda ise bu anlamda, kullanılan alana, iş grubuna ve pozisyona yönelik spesifik uygulamalar sözkonusu.

Bir diğer fark, Türkiye'de test ve envanterlerin geliştirmesinden ziyade, yurtdışından getirtilmesi tercih ediliyor. Ancak bu konuda ülkemizde genelde gözardı edilen bir nokta var ki; o da, test ve envanterlerin, geçerlilik ve güvenilirlik çalışmalarının yapılmadan ve kültüre adapte edilmeden uygulamaya konulması.

Ülkemizde, testlerin ve envanterlerin uygulama ve değerlendirmesinde deneyimli ve uzman kişilerin yer alması gerektiği konusunda batının gösterdiği özenin gösterilmediğini de ayrıca belirtmek isterim.

Bundan sonraki çalışmalarınız ve nelerden oluşacaktır?
Kurumsal Danışmanlık Hizmetleri kapsamında bundan sonraki çalışmalarımız arasında yeni Psikometrik Test ve Envanterlerin geliştirilmesi, Çalışan Memnuniyeti, Kurum Kültürü gibi Kurumsal Araştırma ve Analiz Çalışmaları, Kurumsal ve Bireysel Gelişim Programları ve Eğitimler, Değerlendirme Merkezi Uygulamaları yer alacak. Bunların yanısıra çalışanların, özel yaşamlarında karşılaşabilecekleri çeşitli zorluklarla başa çıkmalarına destek vermek, hem iş hem de özel yaşamlarında performanslarını etkileyen engelleri aşmalarını sağlayarak yaratıcı potansiyellerini açığa çıkarmak, hem iş ortamında hem de özel hayatlarında daha tatmin edici bir yaşam sürmelerini sağlamak için geliştirdiğimiz Çalışan Destek Programlarını kurumlarda daha yaygın bir şekilde uygulamayı planlıyoruz.

Şimdiye kadar olduğu gibi, bundan sonra da, projelerimizi ve hizmetlerimizi, her zaman müşterimizin amaçları, ihtiyaçları ve beklentileri doğrultusunda oluşturmaya ve onlara özel çözümler üretmeye devam edeceğiz.

Görüşülen Uzman : Ürün Geliştirme ve Projelendirme Danışmanı Psikolog Hande Turna
Ata Koleji'ni bitirdikten sonra İstanbul Üniversite'sinde Psikoloji Bölümü'nde lisansını tamamladı. Marmara Üniversitesi İnsan Kaynakları Yönetimi ve Gelişimi Bölümü'nde tezini hazırlamaktadır. Halen, üç senedir çalıştığı Davranış Bilimleri Enstitüsü'nde Ürün Geliştirme ve Projelendirme Danışmanı olarak görev yapmaktadır.